Söz ve Ses Üzerine

Bismillahirrahmanirrahim

Madem ki Rabbimizin bize olan hitabı söz iledir, o halde söze onun adıyla başlamak gerekir. Bu bir görüşten ziyade, insana inen ilk emre itaatten sebeptir:

Oku, Yaratan Rabbinin adıyla. O, insanı “alak” tan yarattı. Oku, Rabbin en cömert olandır. O, kalemle yazmayı öğretendir, insana bilmediğini öğretendir. (96.1-4)

Ses canlılara, söz de insanlara, “en cömert” olan Yaratan’ın vermiş olduğu; en güzel, güçlü ve etkili hediyedir. Doğru söz, kavrayışa giden yolda ilk ve en önemli aşamadır. O halde neden etrafta bu kadar “boş söz” var. Yahut etkili ve doğru konuşmanın yolu ve yöntemi nedir?

Julian Treasure aşağıdaki TED konuşmasında, güzel konuşmanın sırlarını bizatihi uygulayarak harika bir şekilde özetlemiş.

TED Julian Treasure – Etkili Konuşma Nasıl Yapılır?

Ses Nedir ve Nasıl Oluşur?

Ses, havadaki maddelerin periyodik basınç değişimlerinin canlılar tarafından algılanmasıdır. Titreşen her nesne etrafındaki havada bu değişimi tetikler ve ses oluşur. Bir gitar telinin titremesi de, gökyüzünde çakan şimşek de, insan nefesinin ses telimizi titretmesi de aynı prensip ile çalışır.

Canlılarda ses, vücudun dış organları tarafından üretilenleri (böceklerin çıkardıkları sesler yahut çıngıraklı yılanın kuyrundan çıkardığı ses gibi) hariç tutarsak, canlının vücudunun içindeki (genellikle ciğerde) havayı basınçlı olarak itmesi sonucu oluşur.

Ses konusuna ilgim, bunda 8 ay önce, çevrede hiç bir sesin olmadığı bir açık alanda, bir cırcır böceğinin sesini dinlememle başladı. Tek bir böcek vardı ve çıkardığı ses kulaklarımı çınlatacak derecede yüksekti! Kendi kendime, bu kadar küçük bir böceğin (yaklaşık 2 cm boyundadır) nasıl böyle yüksek bir ses (50 cm uzaklıkta 96 dB ses çıkarabilen cırcır böceği türü bulunmaktadır) çıkardığını düşünmeye başladım. Bunu oluşturacak büyüklükte bir ciğeri olamazdı. Araştırmam sonunda bu böceğin kanatlarındaki taraklı dokuyu birbirine sürterek bu sesi çıkardığını öğrendim (bkn alttaki resimler). Vücudunun dışını kullanarak ses çıkaran nadir hayvanlardan biriydi. Erkek cırcır böceği bu sesi dişiye bir çiftleşme çağrısı olarak çıkarıyordu.

cricket-soundSEM of Cricket Sound Comb

Peki diğer canlılar nasıl ses çıkarıyordu? Çıkardıkları seslere göre canlıların bir sınıflandırması var mıydı? Peki ya insan sesi? Mekanizması aynı olmasına rağmen binlerce insanın sesini birbirinden nasıl ayırdedebiliyorduk? Sonuç olarak havadaki bir basınç değişim dalgaları değil miydi hepsi?

Tüm bu soruların yanına bir de insan topluluklarının ses ve sözleri nasıl oluşturdukları eklendi. Neden farklı dillerde bazı sesler yoktu? Ses bir yana, insan harflerin seslerini nasıl oluşturabiliyordu. Coğrafyanın farklılaşması ses, harf ve tonlama kullanımı üzerinde bir etken miydi?

Öncelikle sesin yapısını, insan sesinin özelliklerini anlatan şu güzel MIT K12 videosuna bakalım. Bu video ile sesin yapısı, spektogram ve formantlar hakkında bilgi sahibi olacağız. Nasıl farklı insanların seslerini ayırdedebileceğimizi ve temel seslerin birden çok frekanstaki seslerin toplamından oluştuğunu göreceğiz.

İnsan ses teli, aslında isimlendirmenin aksine tele benzemiyor. Daha ziyade istemli bir şekilde açılıp kapanabilen, ortası yırtık bir davul zarına benziyor diyebilirim. Bu aralıktan havanın geçerken zarı titretmesi sonucu da sesimiz oluşuyor.

İnsan sesi ile ilgili güzel bir video da aşağıdaki. Vakti olanların mutlaka izlemesini öneririm.

Bu video ile, neden bebek ve çocuk seslerinin birbirine benzediğini, ergenlikle birlikte farklılaşmanın sebebini ve daha birçok güzel ayrıntıyı bulacaksınız.

— devam edecek