İnsan Nedir?

Baba, insan bir hayvan mıdır?

6. sınıfa giden kızım bu soruyu asansörde bana sorduğunda, okulda gördüğü/duyduğu ve kendisine garip gelen bir bilgiyi teyid etmeye çalışıyordu, safiyane. Bu soruyla yüzyıllardır boğuşan insanoğlunun verdiği iki popüler cevaptan birini söyleyip konuyu hızlıca kapatmak yerine şöyle dedim:

Bir düşünelim, araştıralım bakalım.

Kendi payıma, önce bu sorunun tatminkar bir cevabını bulmalı, sonra anlayabileceği bir dille kızıma aktarmalıydım.

İnsan bir hayvan mıdır?

“İnsan konuşan hayvandır” demiş Sokrates. Şüphesiz konuşma becerisi, insanı hayvandan ayırdeden en belirgin özellik. Peki konuşma dediğimiz şey nedir? Konuşmayı “iletişim kurmak” olarak tarif edersek, hayvanların da belirli formlarda iletişim kurdukları bilindiğine göre, onlar da konuşuyor olmaz mı? Kuşlar, böcekler, yunuslar, vb hayvanların birbirleriyle iletişim kurdukları biliniyor. Birde taklitçi kuşlar var. Muhabbet kuşları veya papağanlar, öğretildiğinde bazı kelime ve sesleri taklit ederek ezbere konuşmalar yapabiliyorlar.

Konu ile ilgili ilk başvuru kaynağım olan Kur’an-ı Kerim, insanın yaratılışıyla ilgili (benim bildiğim) iki bölümden birincisinde (Bakara Suresi 30-33) insana tüm nesnelerin isimlerinin Allah (C.C.)  tarafından öğretildiğini ve insanın farkının bu olduğunu vurgular. İkinci bölüm, ki bu Kur’an ın Hz. Muhammed’e (S.A.V.) inen ilk 5 ayetidir (Alak Suresi 1-5), yaratılışla birlikte okumanın emredildiği ve yazmanın öğretildiğini ifade eder. Dolayısıyla Kur-an, insanın yaratılıştan gelen farkının kelimeler-kavramlar ve bunlarla ilişkili eylemler olarak niteliyor diye anlıyorum.

İslami yaklaşımda bir başka önemli fark, insanın cüz-i iradeye (küçük, sınırlı irade) sahip olmasıdır. Hayvanlar bir karar vermeksizin içgüdüsel davranır. Halbuki insan, seçim yapma özelliğine sahiptir. Doğru-yanlış, iyi-kötü, inanç-inkar arasında kendi iradesi ile seçim yapma sorumluluğu olan insan, seçimlerinin sonuçları ile de karşılaşarak kendi yolunu çizme, kendi sonunu belirleme kaabiliyetindedir.

İnsanın bir hayvan türü olduğunu iddia eden evrimsel görüş tarafında ise insana dair olarak niteleyebileceğimiz, konuşma dahil birçok özelliğin aslında hayvanlar aleminde de olduğu görüşü yer alıyor. Örnek olarak, yarasaların empati yaptığı, vahşi köpeklerin koordine olarak grup halinde avlanabildiği, yahut maymunların eğlendikleri gibi birçok örnek, hayvanlar aleminde yapılan araştırma ve saha çalışmaları ile her geçen gün artan bir şekilde bilim dünyasında seslendiriliyor.

Hayvanlardan ayrıştığımız birçok niteliğimizden en iddialı olduğumuz olanı “kavramsal/soyut düşünme”. Tam olarak bu yazının başlığı ve etrafındaki birçok soruyu sorduran da gelişmiş frontal lobumuz ile ürettiğimiz bu özelliğimiz. Bu konuda evrim tarafında lehte bir veri (detaylarını henüz bulamadığım) bir bilim adamının uzun süren bir çalışma sonucunda bir papağana yokluk kavramını öğretebildiğini iddia eden bir makale. Aleyhte olan bir başka veri ise bugüne kadar hiçbir hayvanın asla bir soru sormamış olması!

İnsanın Yeri

Taxonomi sınıflandırma bilimidir. İnsanlar kapsamlı konuları sınıflandırma ile daha kolay anlamaya çalışmışlardır. Ben de aynı yöntemi izlemeye çalışacağım.

Herşeyi yaratan bir tanrının var olduğuna inanıyorsa insan, tüm varlık katmanları kanaatimce aşağıdaki şekilde olmalıdır:

  • Cisim/Nesne: Atomlardan oluşan herşey. Madde, Enerji, Toprak
  • Canlı: Varlığı bir zaman aralığında olan organik madde
  • Hayvan: Hareket yeteneğine sahip canlı varlık
  • İnsan: (Cüzi) İrade sahibi, kelime yeteneğine sahip canlı varlık
  • Yaratan:Külli irade sahibi, herşeyi kuşatan varlık

Son dönemde, yapay zeka ve robotik teknolojisinin ilerlemesiyle, insan ürünü bir katmanın da var olup olamayacağı, yerinin ve sınırlarının ne olacağı tartışmaları gündemde. Peki insanın kendi yeri, bu hiyerarşi içinde tam olarak nerede?

Kur’an ın ifadesiyle, insan topraktan yaratılmıştır ve Allah (C.C.) ona ruhundan üflemiştir (Hicr 28-29). Yani insanın, varlık aleminde en alt seviyesi ile de, en üst seviyesi ile de bağları vardır. Cüz-i iradesi ile bu katmanlar arasında bir yerlerde bulunacaktır. Bazı insanlar hayvan, bazıları hayvandan da aşağı, bazıları ise insan üstü bir nitelik kazanabilir. Bu durum tek bir insan için zaman içinde de değişebilir.

Duamız yaratıcımızın bizden razı olacağı istikamette olmak, en güzel örnek insan olan Hz. Muhammed’e (S.A.V.) benzeyebilmektir.

Allah (C.C.) mutlak ilim sahibidir, herşeyin doğrusunu bilir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir